logo

Artykuły

Nr 2(27) (2024): Duch kapitalizmu

Kontrkulturowe widma prze(-y-)szłości a nowy duch kapitalizmu

Przesłane
23 December 2025
Opublikowane
23-12-2025

Abstrakt

Artykuł porównuje dwie konceptualizacje „duchów” zrodzonych z kontrkultury przełomu lat 60. i 70., które można odnaleźć w Nowym ducha kapitalizmu Luca Boltanskiego i Ève Chiapello oraz w Kwasowym komunizmie Marka Fishera, osadzonym w szerszym kontekście jego twórczości. Szczególną uwagę poświęcono temu, w jaki sposób obie interpretacje sytuują się wobec określonych założeń i dyskursywnych reguł wywiedzionych z Etyki protestanckiej i ducha kapitalizmu Maxa Webera.
Boltanski i Chiapello, powtarzając gest niemieckiego socjologa, tropią korzenie współczesnej kultury pracy. Fisher poszukuje natomiast potencjalnych źródeł postkapitalistycznego porządku, opartego na zasadzie wolności od pracy. Koncepcje te przypisują dawnej kontrkulturze istotną sprawczość w polu nie tylko symbolicznym, ale też polityczno-gospodarczym. Autorzy zajmują jednak przeciwstawne stanowiska w kwestii tego, czy wywołana przez nią transformacja już się dokonała, czy dopiero ma nadejść.

Bibliografia

  1. Berardi F. 2011. After the Future, red. G. Genosko, N. Thoburn, AK Press.
  2. Boltanski L. 2013. A Journey through French-Style Critique, [w:] New Spirits of Capitalism? Crises, Justifications, and Dynamics, red. P. du Gay, G. Morgan, Oxford University Press, s. 43–59.
  3. Boltanski L., Chiapello È. 2022. Nowy duch kapitalizmu, tłum. F. Rogalski, Oficyna Naukowa.
  4. Boltanski L., Thévenot L. 2006. On Justification: Economies of Worth, tłum. C. Porter, Princeton University Press.
  5. Brown W. 2006. American Nightmare: Neoliberalism, Neoconservatism, and De-Democratization, „Political Theory”, nr 34, s. 690–714.
  6. Chiapello È. 2013. Capitalism and Its Criticisms, [w:] New Spirits of Capitalism? Crises, Justifications, and Dynamics, red. P. du Gay, G. Morgan, Oxford University Press, s. 60–81.
  7. Colquhoun M. 2020. Egress: On Mourning, Melancholy and Mark Fisher, Repeater Books (e-book).
  8. Derrida J. 2024. Widma Marksa. Stan długu, praca żałoby i nowa Międzynarodówka, tłum. T. Załuski, PWN.
  9. Diski J. 2013. Lata sześćdziesiąte, tłum. M. Płaza, Officyna.
  10. Gay P. du, Morgan G. 2013. Understanding Capitalism: Crises, Legitimacy, and Change Through the Prism of The New Spirit of Capitalism, [w:] New Spirits of Capitalism? Crises, Justifications, and Dynamics, red. P. du Gay, G. Morgan, Oxford University Press, s. 1–39.
  11. Fisher M. 2012a. Post-Capitalist Desire, [w:] What We Are Fighting For: A Radical Collective Manifesto, red. F. Campagna, E. Campiglio, Pluto Press, s. 131–138.
  12. Fisher M. 2012b. What Is Hauntology?, „Film Quarterly”, nr 66, s. 16–24.
  13. Fisher M. 2014a. Ghosts of My Life: Writings on Depression, Hauntology and Lost Futures, Zero Books.
  14. Fisher M. 2014b. Terminator vs Avatar, [w:] #ACCELERATE: The Accelerationist Reader, red. R. Mackay, A. Avanessian, Urbanomic Media Ltd, s. 335–346.
  15. Fisher M. 2018. K-Punk: The Collected and Unpublished Writings of Mark Fisher (2004–2016), red. D. Ambrose, Repeater Books.
  16. Fisher M. 2020a. Postcapitalist Desire: The Final Lectures, red. M. Colquhoun, Repeater Books (e-book).
  17. Fisher M. 2020b. Realizm kapitalistyczny. Czy nie ma alternatywy?, tłum. A. Karalus, Instytut Wydawniczy Książka i Prasa.
  18. Fisher M. 2021. Kwasowy komunizm. Nieukończone wprowadzenie, tłum. P. Kaczmarski, „Praktyka Teoretyczna”, nr 40, s. 177–200.
  19. Fisher M. 2022. Prywatyzacja stresu, tłum. Ł. Żurek, „Praktyka Teoretyczna”, nr 45, s. 251–263.
  20. Foucault M. 1977. Archeologia wiedzy, tłum. A. Siemek, PIW.
  21. Frank T. 1997. The Conquest of Cool: Business Culture, Counterculture, and the Rise of Hip Consumerism, University of Chicago Press.
  22. Harvey D. 2008. Neoliberalizm. Historia katastrofy, tłum. J.P. Listwan, Instytut Wydawniczy Książka i Prasa.
  23. Heath J., Potter A. 2010. Bunt na sprzedaż. Dlaczego kultury nie da się zagłuszyć, tłum. H. Jankowska, Muza.
  24. Hirschman A.O. 1997. Namiętności i interesy. U intelektualnych źródeł kapitalizmu, tłum. I. Topińska, M. Kochanowicz, Znak.
  25. Jacyno M. 2022. Wprowadzenie, [w:] L. Boltanski, È. Chiapello, Nowy duch kapitalizmu, tłum. F. Rogalski, Oficyna Naukowa, s. XV–L.
  26. Jameson F. 2011. Postmodernizm, czyli logika kulturowa późnego kapitalizmu, tłum. M. Płaza, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
  27. Jawłowska A. 1975. Drogi kontrkultury, PIW.
  28. Karalus A. 2021. Acid Rider. Idea „komunizmu kwasowego” Marka Fishera a doświadczenie zewnętrzności, „Praktyka Teoretyczna”, nr 40, nr 2, s. 37–57, https://doi.org/10.14746/prt.2021.2.3.
  29. Katsiaficas G. 1987. The Imagination of the New Left: A Global Analysis of 1968, South End Press.
  30. Kozyr-Kowalski S. 1967. Max Weber a Karol Marks. Socjologia Maxa Webera jako „pozytywna krytyka materializmu historycznego”, Książka i Wiedza.
  31. Land C., Taylor S. 2014. The Good Old Days Yet to Come: Postalgic Times for the New Spirit of Capitalism, „Management & Organizational History”, nr 9, s. 202–219.
  32. Marazzi C. 2011. Capital and Affects: The Politics of the Language Economy, tłum. G. Mecchia, MIT Press Books.
  33. Marcuse H. 1998. Eros i cywilizacja, tłum. H. Jankowska, A. Pawelski, Muza.
  34. Marwick A. 1998. The Sixties: Cultural Revolution in Britain, France, Italy, and the United States, c. 1958–c. 1974, Oxford University Press.
  35. Marzec A. 2015. Widmontologia. Teoria filozoficzna i praktyka artystyczna ponowoczesności, Fundacja Bęc Zmiana.
  36. Maślanka T. 2015. Kontrkultura jako zmiana paradygmatu, [w:] Kultury kontestacji. Dziedzictwo kontrkultury i nowe ruchy społecznego sprzeciwu, red. T. Maślanka, R. Wiśniewski, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, s. 17–25.
  37. Maślanka T. 2017. Kontrkultura. Źródła i konsekwencje radykalizmu społeczno-kulturowego w perspektywie socjologii kultury, Ośrodek Myśli Politycznej.
  38. Momro J. 2014. Widmontologie nowoczesności. Genezy, Instytut Badań Literackich PAN.
  39. Parker M. 2013. Beyond Justification: Dietrologic and the Sociology of Critique, [w:] New Spirits of Capitalism? Crises, Justifications, and Dynamics, red. P. du Gay, G. Morgan, Oxford University Press, s. 124–141.
  40. Rasiński L. 2009. Pojęcie „dyskursu” w poststrukturalizmie: Derrida, Lacan, Foucault, „Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja”, nr 47, s. 7–23.
  41. Ringer F. 1997. Max Weber’s Methodology: The Unification of the Cultural and Social Sciences, Harvard University Press.
  42. Roszak Th. 1969. The Making of a Counter Culture: Reflections on the Technocratic Society and Its Youthful Opposition, Doubleday & Co.
  43. Sayer D. 1991. Capitalism and Modernity: An Excursus on Marx and Weber, Routledge.
  44. Sennett R. 2006. Korozja charakteru. Osobiste konsekwencje pracy w nowym kapitalizmie, tłum. J. Dzierzgowski, Ł. Mikołajewski, Muza.
  45. Sennett R. 2010. Kultura nowego kapitalizmu, tłum. G. Brzozowski, K. Osłowski, Muza.
  46. Stachowiak J. 2014. O koncepcji nowego ducha kapitalizmu w ujęciu Luca Boltanskiego i Ève Chiapello, „Przegląd Socjologiczny”, nr 4, s. 9–43.
  47. Storr V.H. 2013. Understanding the Culture of Markets, Routledge.
  48. Turner F. 2006. From Counterculture to Cyberculture: Stewart Brand, the Whole Earth Network, and the Rise of Digital Utopianism, The University of Chicago Press.
  49. Wallerstein I., Zukin S. 2004. 1968 – rewolucja w systemie światowym. Tezy i pytania, tłum. A. Ostolski, „Krytyka Polityczna”, nr 6, s. 112–125.
  50. Weber M. 2002. Gospodarka i społeczeństwo. Zarys socjologii rozumiejącej, tłum. D. Lachowska, PWN.
  51. Weber M. 2004. „Obiektywność” poznania społeczno-naukowego i społeczno-politycznego, [w:] tegoż, Racjonalność, władza, odczarowanie, tłum. M. Holona, Wydawnictwo Poznańskie, s. 133–194.
  52. Weber M. 2015. Etyka protestancka i duch kapitalizmu, tłum. D. Lachowska, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
  53. Willmott H. 2013. Spirited Away: When Political Economy Becomes Culturalized…, [w:] New Spirits of Capitalism? Crises, Justifications, and Dynamics, red. P. du Gay, G. Morgan, Oxford University Press, s. 98–123.

Downloads

Download data is not yet available.

Podobne artykuły

1-10 z 62

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.