logo

Artykuły

Nr 2(25) (2023): Nieznośna lekkość czasu wolnego

Towarzyskie życie czytania – społeczne dystynkcje wolnej lektury

DOI:
https://doi.org/10.51196/srz.25.8
Przesłane
2 November 2024
Opublikowane
08-05-2025

Abstrakt

W artykule podjęta została kwestia społecznych wymiarów praktyk i estetycznych wyborów czytelniczych w Polsce. Uwaga jest skupiona na wolnej lekturze, czyli czytaniu książek, które podlega spontanicznemu wyborowi czytelnika i umiejętności odnalezienia satysfakcji. W prezentowanych analizach wykorzystano wybrane wyniki ogólnopolskich badań społecznego zasięgu książki realizowanych w Bibliotece Narodowej od początku lat 90. XX wieku, a od 2012 roku corocznie, które pozwalają śledzić ciągłość i zmiany w preferencjach lekturowych Polaków, w tym społeczno-demograficzne uwarunkowania wyboru czytania książek jako atrakcyjnej formy spędzania czasu wolnego. Systematyczne czytanie książek (minimum siedem woluminów w ciągu roku) to hobby tylko niektórych osób wyróżniających się najwyższym kapitałem kulturowym. W tekście ukazano, na ile wśród czytelników obecni są „kulturowi wszystkożercy”, preferujący gatunki literackie z różnych poziomów estetycznych. W tym celu analizie poddano spontaniczne wybory czytelnicze oraz wyodrębniono kategorię czytelników estetycznie zaangażowanych, to znaczy czytających co najmniej dwie książki jednego typu. Badanie wskazało na literaturę gatunkową: kryminalno-sensacyjną i obyczajowo-romansową jako najważniejszy i wspólny dla Polaków wybór lekturowy.

Bibliografia

  1. Alexander J., Smith P. 2003. The strong program in cultural sociology: Elements of a structural hermeneutics, [w:] The Meanings of Social Life: A Cultural Sociology, red. J. Alexander, Oxford University Press, s. 11–26. DOI: https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780195160840.003.0011
  2. Ankudowicz J. 1982. Publiczność literacka – publiczność czytająca (kilka uwag o badaniach cz ytelnictwa), [w:] Publiczność literacka, red. S. Żółkiewski, M. Hopfinger, Zakład Narodowy im. Ossolińskich–Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, s. 105–120.
  3. Asplund S.B., Egeland B.L, Olin-Scheller Ch. 2024. Sharing is caring: Young people’s narratives about Booktok and volitional reading, „Language and Education”, nr 38(4), s. 635–651, https://doi.org/10.1080/09500782.2024.2324947. DOI: https://doi.org/10.1080/09500782.2024.2324947
  4. Atkinson W. 2016. The structure of literary taste: Class, gender and reading in the UK, „Cultural Sociology”, nr 10(2), s. 247–266. DOI: https://doi.org/10.1177/1749975516639083
  5. Bauman Z. 2006. Płynna nowoczesność, Wydawnictwo Literackie.
  6. Bourdieu P. 2005. Dystynkcja. Społeczna krytyka władzy sądzenia, tłum. P. Biłos, Wydawnictwo Naukowe Scholar.
  7. Burton D., Hamilton M., Ivanič R., red. 1999. Situated Literacies: Reading and Writing in Context, Routledge.
  8. Caroll N. 2004. Filozofia horroru albo paradoksy uczuć, tłum. M. Przylipiak, słowo/obraz terytoria.
  9. Chymkowski R., Zasacka Z. 2021. Stan czytelnictwa w Polsce w 2020 roku, Biblioteka Narodowa, https://bn.org.pl/download/document/1621420376.pdf.
  10. Csíkszentmihályi M. 2005. Przepływ, tłum. M. Wajda-Kacmajor, Moderator.
  11. Dawidowicz-Chymkowska O., Michalak D. 2015. Stan czytelnictwa w Polsce w 2012 roku: transmisja kultury pisma, Biblioteka Narodowa
  12. De Certeau M. 2008. Wynaleźć codzienność, tłum. K. Thiel-Jańczuk, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
  13. Di Maggio P. 1992. Social structure institutions and cultural goods: The case of the United States, [w:] Social Theory for a Changing Society, red. P. Bourdieu, J.S. Coleman, Z. Walaszek, Routledge–Taylor and Francis Group, s. 133–165. DOI: https://doi.org/10.4324/9780429306440-5
  14. Dumazedier J. 1974. Sociology of Leisure, Elsevier.
  15. Felski R. 2016. Literatura w użyciu, tłum. J. Borkowska i in., Wydawnictwo PSP.
  16. Fiske J. 1989. Understanding Popular Culture, Routledge.
  17. Friedman S., Kuipers G. 2013. The divisive power of humour: Comedy, taste and symbolic boundaries, „Cultural Sociology”, nr 7(2), s. 179–195. DOI: https://doi.org/10.1177/1749975513477405
  18. Gans H.J. 2008. Popular Culture and High Culture: An Analysis and Evaluation of Taste, Basic Books.
  19. Gerrig R.J. 1998. Experiencing Narrative Worlds: On the Psychological Activities of Reading, Westview Press.
  20. Griswold W. 2007. Regionalism and the Reading Class, University of Chicago Press. DOI: https://doi.org/10.7208/chicago/9780226309262.001.0001
  21. Griswold W., Lenaghan E., Naffziger M. 2011. Readers as audiences, [w:] The Handbook of Media Audiences, red. V. Nightingale, Blackwell Publishing, s. 19–40. DOI: https://doi.org/10.1002/9781444340525.ch1
  22. Griswold W., McDonnell T., Wright N. 2005. Reading and the reading class in the twenty-first century, „Annual Review of Sociology”, nr 31, s. 127–141, https://doi.org/10.1146/annurev.soc.31.041304.122312. DOI: https://doi.org/10.1146/annurev.soc.31.041304.122312
  23. Hanquinet L. 2017. Exploring dissonance and omnivorousness: Another look into the rise of eclecticism, „Cultural Sociology”, nr 11(2), s. 165–187. DOI: https://doi.org/10.1177/1749975516647750
  24. Holt D.B. 1997. Distinction in America? Recovering Bourdieu’s theory of tastes from its critics, „Poetics”, nr 25(2–3), s. 93–120. DOI: https://doi.org/10.1016/S0304-422X(97)00010-7
  25. Ivey G., Johnston P.H. 2013. Engagement with young adult literature: Outcomes and processes, „Reading Research Quarterly”, nr 48(3), s. 255–275. DOI: https://doi.org/10.1002/rrq.46
  26. Jarness V. 2017. Cultural vs economic capital: Symbolic boundaries within the middle class, „Sociology”, nr 51(2), s. 357–373. DOI: https://doi.org/10.1177/0038038515596909
  27. Koopman E., Hakemulder F. 2015. Effects of literature on empathy and self-reflection: A theoretical-empirical framework, „Journal of Literary Theory”, nr 9(1), s. 79–111. DOI: https://doi.org/10.1515/jlt-2015-0005
  28. Lahire B. 2008. The individual and the mixing of genres: Cultural dissonance and self-distinction, „Poetics”, nr 36(2–3), s. 166–188. DOI: https://doi.org/10.1016/j.poetic.2008.02.001
  29. Logan S., Johnston R.S. 2009. Gender differences in reading ability and attitudes: Examining where these differences lie, „Journal of Research in Reading”, nr 32(2), s. 199–214. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1467-9817.2008.01389.x
  30. Long E. 2012. O społecznej naturze czytania, tłum. M. Maryl, „Teksty Drugie”, nr 6(138), s. 136–166.
  31. López-Sintas J., Garcia Alavarez E. 2004. Omnivore versus univore consumption and its symbolic properties: Evidence from Spaniards’ performing arts attendance, „Poetics”, nr 32(6), s. 463–484. DOI: https://doi.org/10.1016/S0304-422X(04)00055-5
  32. Martens M., Balling G., Higgason K.A. 2022. #BookTokMadeMeRead It: Young adult reading communities across an international, sociotechnical landscape, „Information nad Learning Sciences”, nr 123(11/12), s. 705–722, https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/ils-07-2022-0086/full/html, dostęp: 20.09.2024. DOI: https://doi.org/10.1108/ILS-07-2022-0086
  33. Martuszewska A. 2008. Radosne gry. O grach/zabawach literackich, słowo/ obraz terytoria.
  34. Merga M.K. 2014. Peer group and friend influences on the social acceptability of adolescent book reading, „Journal of Adolescent & Adult Literacy”, nr 57(6), s. 483–491. DOI: https://doi.org/10.1002/jaal.273
  35. Merga M.K. 2021. How can Booktok on TikTok inform readers’ advisory services for young people?, „Library and Information Science Research”, nr 43(2), art. 101091, https://doi.org/10.1016/j.lisr.2021.101091. DOI: https://doi.org/10.1016/j.lisr.2021.101091
  36. Mizerkiewicz T. 2024. Cz ytanie postkrytyczne. Teorie i praktyki literaturoznawcze po konstruktywizmie, Wydawnictwo Naukowe UAM.
  37. Miall D.S. 2006. Literary Reading: Empirical and Theoretical Studies, Peter Lang.
  38. Modleski T. 2007. Loving with a Vengeance: Mass-Produced Fantasies for Women, Routledge DOI: https://doi.org/10.4324/9780203941102
  39. Mroczkowska D. 2020. Zrozumieć czas wolny. Przeobrażenia, tożsamość, doświadczanie, Wydawnictwo Naukowe UAM.
  40. Nell V. 1988. Lost in a Book: The Psychology of Reading for Pleasure, Yale University Press. DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctt1ww3vk3
  41. Olave M.A.Th. 2020. Book love: A cultural sociological interpretation of the attachment to books, „Poetics”, nr 81, s. 1–11. DOI: https://doi.org/10.1016/j.poetic.2020.101440
  42. Peterson R.A., Kern R.M. 1996. Changing highbrow taste: From snob to omnivore, „American Sociological Review”, nr 61(5), s. 900–907. DOI: https://doi.org/10.2307/2096460
  43. Pianzola F., Rebora S., Lauer G. 2020. Wattpad as a resource for literary studies: Quantitative and qualitative examples of the importance of digital social reading and readers’ comments in the margins, „PLoS ONE”, nr 15(1), s. 1–48, https://doi.org/10.1371/journal.pone.0226708. DOI: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0226708
  44. Prieur A., Savage M. 2011. Updating cultural capital theory: A discussion based on studies in Denmark and in Britain, „Poetics”, nr 36(6), s. 566–580. DOI: https://doi.org/10.1016/j.poetic.2011.09.002
  45. Radway J.A. 1991. Reading the Romance: Women, Patriarchy, and Popular Literature, The University of North Carolina Press.
  46. Ramos M.R., Li D., Bennett M.R., Mogra U., Massey D.S., Miles Hewstone M. 2024. Variety is the spice of life: Diverse social networks are associated with social cohesion and well-being, „Psychological Science”, nr 35(6), s. 665–680. DOI: https://doi.org/10.1177/09567976241243370
  47. Rojek Ch. 1995. Decentring Leisure: Rethinking Leisure Theory, Sage.
  48. Rojek Ch. 2005. Leisure Theory: Principles and Practice, Palgrave Macmillan. DOI: https://doi.org/10.1057/9780230505117
  49. Rosenblatt L.M. 1994. The Reader, the Text, the Poem: The Transactional Theory of the Literary Work, with a New Preface and Epilogue, SIU Press.
  50. Scholes L. 2018. Boys, Masculinities and Reading: Gender Identity and Literacy as Social Practice, Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9781315413730
  51. Simmel G. 2005. Socjologia, tłum. M. Łukasiewicz, Wydawnictwo Naukowe PWN.
  52. Smagorinsky P. 2001. If meaning is constructed, what is it made from? Toward a cultural theory of reading, „Review of Educational Research”, nr 71(1), s. 133–169, http://www.jstor.org/stable/3516069, dostęp: 20.09.2024. DOI: https://doi.org/10.3102/00346543071001133
  53. The State of the Nation’s Adult Reading. 2024. The State of the Nation’s Adult Reading: 2024 Report, The Reading Agency, https://readingagency.org.uk/adult-reading-research-report-2024/, dostęp: 20.09.2024.
  54. Straus G., Wolff K. 1996. Czytanie i kupowanie książek w Polsce w 1994 r., Biblioteka Narodowa.
  55. Straus G., Wolff K. 1998. Zainteresowanie książką w społeczeństwie polskim w 1996 r., Biblioteka Narodowa.
  56. Straus G., Wolff K. 2000. Czytać, nie czytać… Kupować, nie kupować…, Biblioteka Narodowa.
  57. Sztompka P. 2008. Życie codzienne – temat najnowszej socjologii, [w:] Socjologia codzienności, red. P. Sztompka, M. Bogunia-Borowska, Znak, s. 15–52.
  58. Tarkowska E. 2001. Czas społeczny a czas wolny: koncepcje i współczesne przemiany, [w:] Kobieta i kultura czasu wolnego, red. A. Żarnowska, A. Szwarc, Wydawnictwo DiG, s. 17–33.
  59. Van Eijck K., Knulst W. 2005. No more need for snobbism: Highbrow cultural participation in a taste democracy, „European Sociological Review”, nr 21(5), s. 513–528. DOI: https://doi.org/10.1093/esr/jci038
  60. Warde A., Wright D., Gayo-Cal M. 2007. Understanding cultural omnivorousness or the myth of the cultural omnivore, „Cultural Sociology”, nr 1, s. 143–164. DOI: https://doi.org/10.1177/1749975507078185
  61. Wentzel K.R., Wigfield A. 1998. Academic and social motivational influences on students’ academic performance, „Educational Psychology Review”, nr 10, s. 155–173. DOI: https://doi.org/10.1023/A:1022137619834
  62. Wnuk-Lipiński E. 1981. Budżet czasu – struktura społeczna – polityka społeczna, Wydawnictwo IFiS PAN.
  63. Wright D. 2011. Making tastes for everything: Omnivorousness and cultural abundance, „Journal for Cultural Research”, nr 15(4), s. 355–371. DOI: https://doi.org/10.1080/14797585.2011.613222
  64. Zasacka Z. 2008. Zagubieni w lekturze – czas wykorzystany czy stracony, [w:] „Czas ukoi nas?”: jakość życia i czas wolny we współczesnym społeczeństwie, red. W. Muszyński, Wydawnictwo Adam Marszałek, s. 239–249.
  65. Zasacka Z. 2020. Czytelnictwo młodzieży szkolnej 2017, „Rocznik Biblioteki Narodowej”, nr 51, s. 11–242.
  66. Zasacka Z., Chymkowski R. 2022. Stan czytelnictwa książek w Polsce w drugim roku pandemii (2021–2022), Biblioteka Narodowa, https://www.bn.org.pl/download/document/1656416398.pdf, dostęp: 20.09.2024.
  67. Zasacka Z., Chymkowski R. 2023. Stan czytelnictwa książek w Polsce w 2022 roku, Biblioteka Narodowa, https://www.bn.org.pl/download/document/1688127220.pdf, dostęp: 20.09.2024.
  68. Zasacka Z., Chymkowski R. 2024. Stan czytelnictwa w Polsce w 2023 roku, Biblioteka Narodowa, https://www.bn.org.pl/download/document/1717404995.pdf, dostęp: 20.09.2024.
  69. Zavisca J. 2005. The status of cultural omnivorism: A case study of reading in Russia, „Social Forces”, nr 84(2), s. 1233–55. DOI: https://doi.org/10.1353/sof.2006.0042
  70. Zunchine L. 2006. Why We Read Fiction: Theory of Mind and the Novel, The Ohio State University Pres.
  71. Żółkiewski S. 1973. Kultura literacka 1918–1932, Zakład Narodowy im. Ossolińskich

Downloads

Download data is not yet available.

Podobne artykuły

1-10 z 22

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.